(หนังจีน)สงสัยจังว่า...เขาถืออะไรน่ะ?
posted on 13 Aug 2010 13:29 by pageom-in-the-shadowทุกครั้งที่เราเห็นในรูปเขียนจีนโบราณหรือในหนังจีน พวกขุนนาง เขาจะถือสิ่ง ๆ หนึ่ง เหมือนเป็นแผ่นอะไรก็ไม่รู้ มันก็เลยทำให้เราสงสัยว่า เขาถืออะไรน่ะ ?
จากความสงสัยนี้ ทำให้เราได้ไปหามาว่า สิ่งที่เขาถือนั้น คืออะไร
คำตอบก็คือ......
ฮู่ปั่น (笏/笏板)หรือ โสวปั่น (手板)หรือ อวี้ปั่น(玉板)หรือ เฉาปั่น (朝板) เฮ่อ เรียกได้หลายอย่างจังแฮะ
เจ้าแผ่นนี้มีตั้งแต่เมื่อไหร่?
เจ้าอุปกรณ์ชนิดนี้ (ต่อไปขอเรียกว่าฮู่) มีบันทึกอยู่ในหลี่จี้ 《礼记》 ซึ่งเป็นตำราที่บันทึกและบรรยายระบบธรรมเนียมมารยาท คำอธิบายพิธี มารยาท รวมถึงบันทึกคำถามคำตอบระหว่างขงจื๊อกับศิษย์ บันทึกหลักของการปฎิบัติตัวให้เป็นคนดีมีคุณธรรม ประมาณนั้น ซึ่งได้รวบรวมพิธีกรรม มารยาทต่าง ๆ ตั้งแต่สมัยจ้านกว๋อถึงต้นราชวงศ์ฮั่นโน่นแน่ะ
ดังนั้นจากที่อยู่ในบันทึก ก็แสดงให้เห็นว่า ฮู่ มีใช้มาตั้งแต่สมัยจ้านกว๋อ หรือราชวงศ์โจวโน่นแล้ว ตอนนั้นพวกแคว้นต่าง ๆ ก็รบกันเอง (ประวัติศาสตร์ตอนนี้ ไม่ขอพูดถึงแล้วกัน มันยาว งงด้วย)
คือก็มีใช้มาเรื่อย ๆ (คิดว่านะ) มายกเลิกตอนราชวงศ์ชิงนี่แหละ เพราะพวกแมนจูไม่มีธรรมเนียมที่ต้องถือฮู่ บวกกับการแต่งกายด้วย คือเสื้อผ้าราชวงศ์ชิง แขนเสื้อจะเป็นแบบเกือกม้า (เขาใช้คำว่า 马蹄袖服饰 ก็ขอแปลตรง ๆ เลยแล้วกัน) เวลาเข้าเฝ้าก็เหมือนกับในหลังจีนที่เราเคยดูล่ะ ตีแขนเสื้อแล้วสะบัด คุกเข่า มือเลยไม่ว่างจะถือกระมัง แขนเสื้อที่ว่า ก็น่าจะเป็นแบบนี้ ตรงข้อมือน่ะ
(ขอโทษจริง ๆ คือจะหารูปที่มันเห็นแขนเสื้อตรงนั้น ๆ ชัด ๆ ไม่ได้ มีปัญญาแค่นี้ รูปที่ได้ก็เลย....เป็นเยี่ยงนี้)
อ่ะ ก่อนจะออกทะเลไปมากกว่านี้ เรามาดูหน้าที่ของเจ้า ฮู่ ว่ามันมีประโยชน์อย่างไร
ฮู่ มีเป็นอุปกรณ์ของขุนนางน้อยใหญ่เมื่อเข้าวังใช้เหมือนกระดาษ คือไว้บันทึกคำสั่งหรือฎีกาของฮ่องเต้และจดสิ่งที่เราจะพูดหรือเสนอต่อฮ่องเต้ไว้กันลืมด้วย คือสรุปว่า เหมือนบันทึกกันลืมนั่นเอง เนื่องจากสมัยก่อนยังไม่มีกระดาษใช้ ขุนนางสมัยก่อนเลยต้องสลักลงไม้หรือวัสดุอื่นแทน เช่น หยก ไม้ไผ่ หรืองาช้าง แล้วแต่ระดับความไฮโซของตำแหน่งขุนนางนั้น
ใน หลี่จี้ บท อวี้เจ่า บันทึกไว้ว่า "ฮ่องเต้ใช้ฮู่หยก พวกอ๋องเจ้าแคว้นใช้ฮู่งาช้าง ขุนนางใหญ่ใช้ฮู่ไม้ไผ่ประดับหนังปลาฉลาม ทหารใช้ฮู่ไม้ไผ่และประดับขอบฮู่ด้วยงาช้าง " (笏:天子以球玉;诸侯以象;大夫以鱼须文竹;士竹本,象可也。)
นอกจากฮู่จะใช้ประโยชน์ดังที่กล่าวมาข้างต้นแล้ว ฮู่ ยังมีประโยชน์อย่างหนึ่ง นั่นคือ ใช้เป็นการแสดงความนอบน้อมและเคารพของของขุนนางต่อหน้าฮ่องเต้ คือจะเอาฮู่บังหน้าไว้ คือไม่มองพระพักตร์ฮ่องเต้ตรง ๆ เหมือนของไทยล่ะมั้งที่สมัยก่อน เวลาเข้าเฝ้าจะไม่เงยหน้า
มาถึงราชวงศ์ถัง สมัยอู่เต๋อ 4ปีให้หลัง ได้มีการเริ่มใช้ฮู่ ในการแบ่งชั้นขุนนาง คือ ขุนนางขั้น 5 ขึ้นไปใช่ฮู่งาช้าง ขุนนางขั้น 6 ลงมาใช้ฮู่ไม้ไผ่ แม้แต่ลักษณะฮู่ก็ถูกกำหนดไว้ด้วย (มาถึงตรงนี้ขอบอกว่า แปลได้มั่วมาก ผิดพลาดขออภัยและน้อมรับคำชี้แนะทุกอย่างค่ะ) ฮู่ของขุนนางขั้น 3 ขึ้นไป ส่วนบนทื่อ ส่วนปลายตรง ขั้น 5 ขึ้นไป ส่วนบนทื่อ ส่วนล่างงอ ภายหลังเปลี่ยนเป็น ส่วนบนโค้งงอ ส่วนล่างเป็นเหลี่ยม (三品以上的笏,前拙后直,五品以上,前拙后屈,后又改为上圆下方)
สมัยราชวงศ์ถัง มีกฎอีกด้วยว่า ใครทำฮู่เบี้ยวงอ งดเบี้ยหวัดไปเลย 1 เดือน
สมัยราชวงศ์หมิง ได้กำหนดไว้ว่า ขุนนางขั้น 5 ขึ้นไปใช้ฮู่งาช้าง ขั้น 5 ลงมาไม่ต้องถือฮู่ แต่ว่า บางแหล่งบอกว่า ขุนนางขั้น 4 ใช้ฮู่งาช้าง ขั้น 5 ลงมาใช้ฮู่ไม้ ซึ่งอันนี้มีบันทึกไว้ด้วย (【正字通】明制,笏,四品以上用象牙,五品以下用木,以粉飾之。) ซึ่งก็งง ๆ เหมือนกันแฮะ
เรื่องราวของฮู่โดยสรุปก็เป็นเช่นนี้ นอกจากเรื่องฮู่แล้ว มีเรื่องที่น่าสนใจเกี่ยวกับฮู่อยู่เรื่องหนึ่งซึ่งเกิดขึ้นในสมัยราชวงศ์ถัง เรื่องมันมีอยู่ว่า
สมัยโบราณมีกฎว่าขุนนาง 1 คนมีฮู่ได้ 1 อัน แต่ถ้าเป็นขุนนางที่งานชุกเสียเหลือเกิน ก็อนุญาตให้มีฮู่หลายอันได้ซึ่งถ้ามีหลายอันก็จะหอบกันไม่หวาดไม่ไหวกันใช่เปล่า ก็เลยต้องเตรียมถุงไว้ใส่ ภายหลังเรียกว่า "ฮู่หนัง" (笏囊) หนังคือ กระเป๋าหรือถุงนั่นเอง เพราะว่ามีเยอะ เลยต้องมีผู้ติดตามแบกเข้าวังไปด้วย ซึ่งเจ้าถุงนี่เพิ่งมามีภายหลังเพราะตามกฏของราชวงศ์ถังกำหนดไว้ว่า ข้าราชการทุกคนต้องเอาฮู่เสียบไว้ที่เข็มขัด จากนั้นก็ขี่ม้าเข้าวัง
แต่มีขุนนางคนหนึ่ง ชื่อ จางจิ่วหลิง เป็นเสนาบดี เขาแก่มากแล้วสุขภาพอ่อนแอ จะให้เอาฮู่เสียบไว้ที่เอว แถมให้ขี่ม้าเข้ามีอีก ก็ดูทุลักทุเลอยู่ ก็เลยปิ๊งไอเดียขึ้นมาว่าใช้ผู้ติดตามแบกเจ้าถุงฮู่
ใครเล่าจะไปนึกว่าจากการริเริ่มให้ผู้ติดตามแบกถุงฮู่เข้าวังของเขา ตอนหลังได้ฮิตในหมู่ขุนนาง แบบว่า เฮ้ย เก๋ดีว่ะ พวกขุนนางคนอื่นก็เริ่มทยอยทำบ้าง เพื่อแสดงให้เห็นว่า ข้าก็งานยุ่งเหมือนกันนะเฟ้ย พูดง่าย ๆ ให้ดูขยันมั้งฮ่า ๆๆ เจ้าพวกผู้ติดตามแบกถุงฮู่ในสมัยก่อน ก็เหมือนกับเลขาของพวกข้าราชการในปัจจุบันนั่นเอง (ที่เขาเรียกว่าเด็กถือกระเป๋าใช่เปล่า)
ปิดท้ายบทความนี้ด้วยภาพของฮู่ เผื่อใครนึกไม่ออก
เห็นที่เขาถือมั้ย นั่นแหละคือ ฮู่
![]()
ฮู่งาช้าง สมัยราชวงศ์หมิง
![]()
นี่ก็ฮู่งาช้าง
เออ สัยนี้เขาก็ยังใช้ฮู่กันอยู่นะ แต่เป็นในการประกอบพิธีของเต๋า
![]()
นอกจากเราจะเห็นฮู่ในจีนแล้ว เรายังเห็นฮู่ในวัฒธนธรรมญี่ปุ่นด้วยซึ่งเขาเรียกว่า しゃく (ไปอ่านเอาเองแล้วกัน ภาษาญี่ปุ่น ข้าพเจ้าหมดหนทางจริง ๆ)
![]()
และเราก็เห็นในวัฒนธรรมเกาหลีด้วย
![]()
ตอนนี้ขอจบเรื่องฮู่ไว้เท่านี้แล้วเจ้าค่ะ
ข้อมูลประกอบการเขียน
http://zh.wikisource.org/zh-hans/Wikisource:%E9%A6%96%E9%A1%B5
สารคดีเรื่อง 《大明宫》
และอีกสารพัดเว็บ
ขอขอบพระคุณที่เข้ามาอ่านนะคะ
ป.ล 1.กว่าจะทำเสร็จ เหนื่อยมาก ทั้งแปลทั้งหารูป(อันหลังเหนื่อยมาก เลือดตาแทบกระเด็น--เว่อร์ไปเนอะ)
2.น้อมรับคำติชมทุกอย่าง และขออภัยในความผิดพลาดด้วย ถ้าผิดตรงไหนช่วยชี้แนะด้วยนะคะ